In de openbare ruimte gaat veel aandacht naar wat je ziet. Er wordt nagedacht over de materialen, beplanting en inrichting. Daar wordt op ontworpen en op gestuurd. Maar onder diezelfde openbare ruimte bevindt zich een laag waar vaak minder bewust aandacht aan wordt besteed. Terwijl juist daar keuzes worden gemaakt die grote impact hebben op duurzaamheid, onderhoud en milieu.
Afwatering is zo’n onderdeel. Functioneel, noodzakelijk en zelden het meest inspirerende gespreksonderwerp. Toch verandert daar de laatste jaren iets in. Waar het vroeger vooral ging om ‘werkt het en is het betaalbaar’, verschuift de aandacht steeds vaker naar wat een systeem op lange termijn doet, met de omgeving én met de beschikbare grondstoffen.
Tijdens een gesprek met Lars Emans van DDC AquaCare wordt die verschuiving direct concreet. “We zijn jarenlang gewend dat de producten worden afgeschreven bij een reconstructie”, vertelt hij. “Maar als je kijkt naar materiaalgebruik, uitloging en herbruikbaarheid, dan moet je andere vragen gaan stellen.”
Van functioneel naar verantwoord
Traditioneel wordt in afwateringssystemen veel gebruikgemaakt van polymeerbeton. Een materiaal dat sterk is en zich bewezen heeft in de praktijk. Tegelijkertijd kleeft er ook een nadeel aan, want het bevat bindmiddelen die onder bepaalde omstandigheden kunnen uitlogen. Deze zogenaamde BTEX-stoffen (Benzeen, Tolueen, Ethylbenzeen en Xylenen) worden benoemd op de lijst zeer Zorgwekkende Stoffen van het RIVM en kunnen zo uiteindelijk in de bodem of het grondwater terechtkomen.
In Nederland wordt daar steeds kritischer naar gekeken. Logisch ook, want wat onder de grond verdwijnt, blijft vaak lang buiten beeld, maar niet zonder gevolgen.
Dat vraagt om alternatieven. Niet alleen technisch gelijkwaardig, maar ook met oog voor milieu en circulariteit.
Een ander type beton
Vanuit een exclusieve samenwerking met BG‑Graspointner brengt DDC AquaCare het afwateringssysteem BG‑FILCOTEN® op de Nederlandse markt. De goten zijn vervaardigd uit FILCOTEN® HPC: een 100% mineraal High Performance Concrete zonder polymeren, kunststofvezels of chemische bindmiddelen. Daardoor is het materiaal volledig BTEX‑vrij en kan het na einde levensduur opnieuw worden verwerkt tot secundaire grondstof.
Maar minstens zo interessant is wat het in de praktijk doet. Door de Mineralen samenstelling is het materiaal sterk, terwijl het tegelijkertijd aanzienlijk lichter is dan traditionele betonnen goten. Dat heeft direct effect op de uitvoering. “Je hebt minder zwaar materieel nodig en de verwerking gaat sneller”, legt Lars uit. “Dat scheelt niet alleen in tijd, maar ook in transport en uitstoot.”
Ook in gebruik laat het materiaal andere eigenschappen zien. Door de specifieke materiaaleigenschappen van FILCOTEN® HPC kunnen drainagegoten worden geproduceerd met een zeer slanke, stabiele constructie. Dat resulteert in systeemelementen die efficiënt te hanteren zijn en bijdragen aan een snelle en praktische verwerking op de bouwplaats. Minder zwaar materieel en een vlotte montage zorgen zo voor een efficiënte uitvoering, zonder concessies aan sterkte en duurzaamheid.
Toepassing in de stad
Juist in die stedelijke context komt de meerwaarde naar voren. Pleinen, winkelstraten en stationsomgevingen stellen andere eisen dan bijvoorbeeld industrieterreinen. Daar gaat het niet alleen om belastbaarheid, maar ook om onderhoud, uitstraling en inpassing in het ontwerp.
Op dat vlak verandert er ook iets. Waar afwatering lange tijd puur functioneel was, wordt het steeds vaker onderdeel van het ontwerp. Denk aan maatwerk roosters die aansluiten bij de identiteit van een plek, van subtiele patronen tot uitgesproken vormen die iets vertellen over de omgeving.
“Je ziet dat opdrachtgevers daar steeds bewuster mee omgaan”, zegt Lars. “Niet alleen hoe het werkt, maar ook hoe het eruitziet en wat het toevoegt aan de openbare ruimte.”
De echte verandering zit in denken
Toch zit de grootste verschuiving niet in het product zelf, maar in de manier van kijken. Waar voorheen de focus lag op initiële kosten, verschuift die steeds vaker naar levensduur, onderhoud en hergebruik.
Dat betekent andere keuzes maken. Soms ook verder kijken dan de laagste prijs op korte termijn.
“De vraag zou eigenlijk niet moeten zijn wat het nu kost”, stelt Lars, “maar wat het over twintig of dertig jaar betekent. Kun je het hergebruiken? Wat doet het met de omgeving? En welke grondstoffen gebruik je eigenlijk?”
Het zijn vragen die steeds vaker terugkomen, zeker bij gemeenten en ontwerpers die werken aan toekomstbestendige openbare ruimte. Maar het is nog geen vanzelfsprekendheid.
Onder de grond ligt de winst
Wat dit onderwerp interessant maakt, is dat het zich grotendeels onttrekt aan het oog. Een goot verdwijnt in de bestrating en doet vervolgens stil zijn werk. Juist daardoor krijgt het minder aandacht dan bijvoorbeeld verharding of groen.
Maar wie naar de grotere opgave kijkt van klimaatadaptatie, circulariteit en schaarste van grondstoffen, ziet dat daar juist kansen liggen. In materialen, in keuzes en in de manier waarop we ontwerpen.
Misschien is dat wel de belangrijkste conclusie: dat de echte winst niet altijd zit in wat je ziet, maar juist in wat daaronder gebeurt.